De kracht van schaamte: waarom openhartige gesprekken essentieel zijn | Anders Denken Podcast #42 met Aukje Nauta

Schaamte speelt een veel grotere rol op de werkvloer dan we vaak denken. Toch praten we er zelden open over. Juist daardoor blijven lastige situaties, feedback, grensoverschrijdend gedrag en persoonlijke onzekerheden vaak onder de oppervlakte. In aflevering #42 van de Anders Denken Podcast gaat presentator Cis Hageman in gesprek met Aukje Nauta (hoogleraar organisatiepsychologie, spreker en schrijver) over schaamte, openhartigheid en waarom kwetsbaarheid onmisbaar is voor gezonde samenwerking en duurzame inzetbaarheid.

Schaamte is een menselijke emotie, maar vaak een taboe

Volgens Aukje ontstaat schaamte al op jonge leeftijd en is het een diep menselijke, evolutionair bepaalde emotie. Zodra we denken dat we kunnen worden afgewezen, kan schaamte optreden. Op zichzelf is dat niet verkeerd: schaamte geeft informatie. Het probleem ontstaat vooral in hoe we ermee omgaan.

Vaak stoppen mensen schaamte weg, overschreeuwen ze het of vermijden ze het gesprek. Daardoor blijft niet de emotie zelf, maar juist de reactie erop belemmerend. Wie schaamte niet benoemt, schiet al snel in vechten of vluchten. En dat maakt gesprekken over fouten, feedback, gedrag of grenzen juist moeilijker.

Niet de vaardigheid ontbreekt, maar de moed om het gesprek te voeren

Aukje benadrukt dat veel leidinggevenden en professionals heus wel weten hoe een goed gesprek eruitziet. Ze hebben trainingen gevolgd, kennen gespreksmodellen en weten in theorie hoe feedback werkt. Toch blijkt de praktijk vaak weerbarstig. Dat komt volgens haar niet door een gebrek aan kennis, maar door emoties als schaamte, angst voor afwijzing en de behoefte om aardig gevonden te worden.

Daardoor worden lastige onderwerpen uitgesteld, verzacht of helemaal niet besproken. Terwijl juist op de werkvloer, waar samenwerken, presteren en beoordelen centraal staan. Hierdoor kan schaamte snel ontstaan. Bijvoorbeeld bij feedback, afwijzing, niet doorgroeien, fouten maken of situaties van sociale onveiligheid.

Openhartigheid maakt werkrelaties veiliger en sterker

In de Anders Denken Podcast legt Aukje uit dat openhartigheid niet begint bij grote, zware gesprekken, maar juist bij kleine momenten van erkenning. Bijvoorbeeld door hardop te zeggen: “Ik schaam me hiervoor” of “Ik merk dat ik dit spannend vind.” Zulke uitspraken werken ontwapenend en maken ruimte voor een eerlijker gesprek.

Volgens Aukje ontstaat psychologische veiligheid niet vanzelf. Organisaties moeten daar bewust aan werken, bijvoorbeeld door ruimte te maken voor intervisie, buddy-systemen, check-ins of andere laagdrempelige werkvormen. Ook voorbeeldgedrag vanuit leiderschap is daarin cruciaal. Als aan de top geen kwetsbaarheid zichtbaar is, wordt het voor anderen niet veiliger om zich uit te spreken.

Schaamte erkennen, omdenken en benutten

Aukje pleit ervoor om schaamte niet te zien als iets dat weg moet, maar als iets waar je iets van kunt leren. In het gesprek deelt ze een praktisch drie-stappenmodel:

1. Erken je schaamte;
2. Deel die met iemand die je vertrouwt en onderzoek welk verlangen eronder zit;
3. Maak er vervolgens een kracht van.

Juist in het bespreekbaar maken van ongemak ontstaat vaak verbinding, groei en meer authenticiteit.

De kern van haar boodschap: het wegstoppen van schaamte helpt organisaties niet verder, maar het bespreekbaar maken ervan. Want waar mensen openhartiger met elkaar praten, ontstaat meer verbinding, meer veiligheid en uiteindelijk ook meer ruimte om duurzaam inzetbaar te blijven.

🎧 Benieuwd naar de inzichten en praktische voorbeelden over schaamte, psychologische veiligheid en openhartigheid op de werkvloer? Beluister hieronder aflevering #42 van de Anders Denken Podcast met Aukje Nauta.